Redakcja testerzy.pl
Wraz z wejściem w życie art. 50 rozporządzenia (UE) 2024/1689 na wydawcach ciąży nowy wymóg wykazania spełnienia kryteriów przejrzystości przed każdą publikacją tworzoną z udziałem AI. Przepis spina jedną klamrą portale newsowe, redakcje, agencje marketingowe i firmy prowadzące własne media. Wszyscy korzystający z generatywnych narzędzi muszą wdrożyć weryfikację przedemisyjną. Większość opracowań prawnych skupia się na tematach kar i jurysdykcji, rzadko adresując wymóg wykonawczy. Co w rzeczywistości podlega kontroli? Ten obowiązek dzieli się na kilka niezależnych operacji, każdą wykonuje ktoś inny i każda wymaga odmiennych kryteriów odbioru. Oto jak ten układ wygląda.
Co podlega pod art. 50?
Art. 50 rozdziela obowiązki informacyjne na dwa poziomy. Dostawcy rozwiązań AI mają zadbać o maszynowe oznaczanie materiałów. Z kolei wydawcy i firmy stosujące rozwiązania AI (tzw. deployers) odpowiadają za jasne komunikowanie odbiorcy, że ma do czynienia ze sztucznie wytworzoną lub zmodyfikowaną treścią. Dotyczy to bezwzględnie deepfake’ów (obraz, wideo, dźwięk) oraz tekstów poruszających sprawy interesu publicznego – chyba że tekst przeszedł nadzór edytorski i weryfikację przez człowieka (human-in-the-loop), za co wydawca bierze odpowiedzialność redakcyjną. Chatboty mają obowiązek ujawnić swoją naturę najpóźniej na starcie rozmowy. Za lekceważenie tych wymogów grozi kara: do 15 mln euro lub do 3% globalnego obrotu z poprzedniego roku.
Mimo że Digital Omnibus dał więcej czasu dostawcom na wdrożenie maszynowych metadanych, obowiązek informacyjny po stronie wydawców wchodzi bez opóźnień - data 2 sierpnia nie uległa zmianie. Projekty wytycznych Komisji Europejskiej z 8 maja 2026 roku uściślają pojęcie deepfake’a i zakres zwolnień. Dla mającej powstać Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) będą one podstawowym punktem odniesienia, podczas gdy polska ustawa ramowa oczekuje na podpis prezydenta.
Obowiązek dotyczy publikacji zewnętrznych, czyli materiałów udostępnianych odbiorcom końcowym. Wewnętrzne przepływy treści (np. dokumentacja projektowa, artykuły w preprodukcji) pozostają poza jego zasięgiem. I tu ciekawostka: bezpłatny dostęp przez publiczny URL, nawet bez indeksacji w wyszukiwarce, formalnie oznacza publikację. Tę linię graniczną trzeba postawić u siebie w organizacji, zanim zrobi to regulator.
Kogo obejmuje obowiązek?
Przepisy dotyczą tak dostawców systemów AI, jak i tych, którzy je wykorzystują do tworzenia i publikowania oraz udostępniania treści. Zakres podmiotowy nie ma progu wielkości, liczy się wyłącznie to, czy dany materiał spełnia definicję treści podlegającej oznaczeniu, a nie liczba etatów w redakcji czy skala ruchu na stronie. Identyczny obowiązek będą miały w tym względzie tak jednoosobowy newsletter, jak i ogólnopolski portal informacyjny.
Krąg podmiotów jest więc bardzo szeroki i nie ogranicza się tylko do wydawców prasowych. Obejmuje on małe i większe redakcje, agencje marketingowe, marki prowadzące własne kanały, platformy społecznościowe, twórców i influencerów tworzących oraz publikujących w social mediach.
Polskie implementacje
AI Act jest rozporządzeniem unijnym, a nie dyrektywą, w związku z czym stosuje się je bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, bez potrzeby krajowej ustawy wdrażającej. Obowiązek z art. 50 wchodzi w życie 2 sierpnia 2026 niezależnie od stanu prac nad polskimi przepisami. Te przepisy jednak już powstały i to całkiem niedawno. 24 lipca 2026 prezydent podpisał ustawę o systemach sztucznej inteligencji, wdrażającą AI Act do polskiego porządku prawnego. Ustawa powołuje Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) jako krajowy organ nadzoru, który ma rozpatrywać skargi, prowadzić kontrole i nakładać kary administracyjne.
Jest w tym jednak pewna luka: przewodniczący KRiBSI zostanie powołany dopiero w ciągu dwóch miesięcy od wejścia ustawy w życie, a cała Komisja – w ciągu trzech miesięcy. Oznacza to, że przewodniczącego poznamy w październiku, a operacyjną Komisję dopiero w listopadzie 2026 roku. Przez pierwsze miesiące obowiązywania art. 50 (czyli od 2 sierpnia do listopada) obowiązek więc już działa, ale krajowy organ mający go egzekwować formalnie jeszcze nie funkcjonuje.
Do kompetencji KRiBSI będzie należało:
- rozpatrywanie zgłoszonych do niej nieprawidłowości działania systemów AI (np. powodowanie zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa, podjęcie błędnej decyzji) i reagowanie na nie,
- wspieranie rozwoju ekosystemu AI poprzez tworzenie piaskownic regulacyjnych i zarządzanie nimi, działania edukacyjne i informacyjne, wspieranie innowacji i badań naukowych,
- wydawanie opinii indywidualnych, dzięki którym przedsiębiorcy i instytucje zyskają pewność co do poprawności rozwiązań, zanim je wdrożą w swoich organizacjach.
W skład Komisji będą wchodzić przedstawiciele:
- Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów;
- Komisji Nadzoru Finansowego;
- Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;
- Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej.
Cztery pytania kontrolne przed publikacją z wykorzystaniem AI
Ocena zgodności materiału z AI Act sprowadza się do czterech prostych pytań. Każdy wydawca sięgający po AI musi mieć gotowe odpowiedzi na każde z nich, zanim materiał ujrzy światło dzienne.
1. Ocena czy materiał w ogóle wymaga oznaczenia.
Pierwszy krok to kwalifikacja treści. Sam fakt użycia AI nie uruchamia automatycznie art. 50. Zwykła obróbka graficzna zdęcia (kadrowanie, ostrość, światło) nie robi z niego deepfake’a. Automatyczny zapis mowy na tekst to nie syntetyczna kreacja w rozumieniu ustawy. Podpowiedź modelu językowego, która została przeredagowana przez człowieka do zdania z minimalnym udziałem AI, jest obszarem spornym. Ciężar tej kwalifikacji bierze na siebie redaktor prowadzący, który trudniejsze sprawy może konsultować z prawnikiem. Co ważne, każdą taką decyzję trzeba udokumentować – znacznikiem w panelu redakcyjnym, notatką lub wpisem do rejestru. Bez tego audyt po kilku miesiącach potraktuje świadomą rezygnację z oznaczenia jak zwykłe niedopatrzenie.
2. Kontrola redakcyjna
Drugi krok dotyczy samego wyjątku redakcyjnego. Art. 50. ust. 4 AI Act zdejmuje obowiązek oznaczania z tekstów, które przeszły przez proces ludzkiej weryfikacji lub kontroli redakcyjnej, za co redakcja bierze pełną odpowiedzialność. Samo kliknięcie przycisku „publikuj” bez czytania treści niczego nie załatwia, ponieważ weryfikacja oznacza sprawdzenie treści, źródeł, liczb, nazwisk i cytatów. Kto chce skutecznie powoływać się na ten przepis, musi dysponować procesem nie tylko realnym, ale i udokumentowanym, gotowym na weryfikację urzędową. Trzeba jednak pilnować granic: wyjątek obejmuje wyłącznie słowo pisane. Grafika lub wideo stworzone przez AI, nawet zatwierdzone na najwyższym szczeblu przez redaktora naczelnego, podlegają bezwzględnemu obowiązkowi oznaczania.
3. Sprawdzenie oznaczenia (jeśli materiał je nosi)
Trzeci krok to kontrola samego oznaczenia, jeśli materiał musi je posiadać. Art. 50. ust. 5 nakazuje, aby informacja o sztucznym pochodzeniu była jasna, wyraźna, podana najpóźniej przy pierwszej interakcji i spełniała wymogi dostępności. Wytyczne Komisji Europejskiej dodają, że znacznik ma przetrwać pobranie lub dalsze udostępnienie, o ile technologia na to pozwala. Tu podział pracy przechodzi we współodpowiedzialność: decyzja o oznaczaniu spoczywa na wydawcy, ale techniczne skutki tej decyzji zależą od tego, co z materiałem zrobią inne podmioty w łańcuchu.
4. Ujawnienie przy interakcji z chatbotem
Czwarty krok dotyczy już chatbotów. Art. 50. ust. 1 wymaga powiadomienia użytkownika, że rozmawia z AI, chyba że ten fakt jest całkowicie oczywisty dla przeciętnie uważnej osoby. Komunikat musi paść najpóźniej przy pierwszej interakcji. Wymóg obejmuje każdy punkt styku z klientem: firmowy serwis, osadzony u klienta widżet, aplikację mobilną czy komunikatory wpięte w biuro obsługi. Z punktu widzenia testowania i odbioru jakościowego (Quality Control) powoływanie się na wyłączenie z uwagi na „oczywistość interakcji z AI” stanowi ryzyko audytowe. Dla zespołu testerskiego kryterium akceptacyjnym powinno być twarde wymaganie: w każdym punkcie styku (widget, komunikator, e-mail) przed rozpoczęciem interakcji z użytkownikiem musi mu zostać wyświetlony jednoznaczny komunikat informujący o automatycznym charakterze rozmowy.
Podział kompetencji
Pierwsze dwa kroki leżą wyłącznie po stronie redakcji albo działu prawnego. Kwalifikacja materiału i kontrola treści to zadania merytoryczne i opierają się na kontekście, intencji i odpowiedzialności edytorskiej.
Dwa pozostałe zadania, czyli weryfikacja oznaczeń i audyt chatbota, to już klasyczne testowanie oprogramowania, które w ramach audytu AI Act rozbija się na dwa poziomy:
- Testy warstwy danych i metadanych (backend / pipeline) - sprawdzenie, czy generowane lub publikowane pliki (grafiki, audio, wideo) zachowują maszynowo odczytywalne znaki wodne i metadane provenance (np. standard C2PA/IPTC) na każdym etapie przetwarzania w CMS i nie są usuwane przez skrypty kompresujące obraz.
- Testy warstwy prezentacji (UI/UX) - sprawdzenie, czy komunikat dla użytkownika (np. etykieta informująca o deepfake, ostrzeżenie w interfejsie bota) wyświetla się prawidłowo we wszystkich kanałach (mobile, desktop, widgety), jest czytelny i spełnia wymogi dostępności (WCAG).
Co dalej
Do 2 sierpnia pozostało bardzo niewiele czasu. Tam, gdzie dyskusja o AI Act się zaczęła, toczy się głównie na poziomie prawnym: kto za to odpowiada i jaka jest skala ewentualnych sankcji.
Zejście z tego poziomu do konkretnych czynności, tj. kto ocenia materiały z AI pod kątem obowiązku oznaczania, kto sprawdza artefakty techniczne po publikacji, kto to dokumentuje, to osobny krok. I to on decyduje, czy AI Act zostanie spełniony faktycznie, czy tylko na papierze.
Potrzebujesz pomocy w audycie i bezpiecznym wdrożeniu AI?
Pomożemy Ci przejść przez cały proces – od weryfikacji technicznej po zgodność z wymogami prawno-jakościowymi.
Dowiedz się więcej o naszej usłudze Wdrożenia AI na stronie internetowej.
