Redakcja
Oliwia Selewoniuk
Dostępność to element jakości
Dostępność cyfrowa coraz mocniej łączy się z ogólną jakością oprogramowania, choć wciąż bywa kojarzona głównie z automatycznymi narzędziami. Są one co prawda potrzebne, bo potrafią szybko wskazać część problemów i pomóc w porządkowaniu pracy, nie zastąpią jednak testowania manualnego, szczególnie wtedy, gdy chcemy sprawdzić, czy ze strony może skorzystać osoba używająca czytnika ekranu.
Podczas testowania dostępności stron i aplikacji nieodzowne jest posiłkowanie się zasadami WCAG, które pomagają nazwać problemy i budują wspólny język między testerami, projektantami a programistami. Jednak największą wartość dają wtedy, gdy testując strony, uwzględnimy doświadczenie użytkowników z różnymi niepełnosprawnościami. Wtedy dostępność przestaje być tylko teorią, a staje się elementem, który można monitorować pod kątem jakości.
Właśnie dlatego ta współpraca jest dla mnie ważna. Testerzy.pl od lat dbają o dostępność i publikują przydatne informacje na ten temat. Ja wnoszę do zespołu nową perspektywę, jaką jest testowanie manualne stron i aplikacji pod kątem potrzeb osób z niepełnosprawnością wzroku.
Kim jestem?
Jestem osobą niewidomą i w pracy z dostępnością przekuwam to w wartość. Internet to moje codzienne miejsce działania. Robię w nim zakupy, załatwiam sprawy urzędowe, korzystam z bankowości, rezerwuję usługi, szukam informacji i pracuję zdalnie. Wszystko to odbywa się przy pomocy czytników ekranu.
Na komputerze pracuję z NVDA, a na smartfonie z Androidem korzystam z TalkBacka. Dzięki temu mogę sprawdzać działanie strony z perspektywy nie tylko testerki, ale też użytkowniczki, która korzysta z takich rozwiązań każdego dnia. Moje doświadczenie nie zastępuje zasad WCAG ani wiedzy technicznej, tylko uzupełnia je tam, gdzie sama zgodność ze standardem nie wystarcza.
Jak wygląda testowanie dostępności cyfrowej?
Moim głównym obszarem pracy jest testowanie manualne. Podczas audytu przechodzę przez stronę zgodnie z zakresem zlecenia, korzystając z czytnika ekranu. Słucham serwisu i sprawdzam, co dzieje się po moich kolejnych działaniach. Taki test obejmuje poruszanie się po strukturze za pomocą klawiatury. Sprawdzam najważniejsze ścieżki: formularze kontaktowe, logowanie, rejestrację, wyszukiwanie informacji, pobieranie dokumentów, proces zakupowy w sklepie internetowym czy proces płatności.
Dla osoby niewidomej ogromne znaczenie mają elementy, które trudno dostrzec podczas standardowego przeglądania strony:
- prawidłowe nazwy przycisków i opisy pól formularza,
- logiczna struktura nagłówków,
- czytelne komunikaty błędów i kolejność przechodzenia przez elementy strony.
Wiele problemów z dostępnością nie wygląda jak duża awaria. W formularzu można zapisać dane, przycisk znajduje się na ekranie, a proces wygląda na gotowy do ukończenia. Trudność zaczyna się wtedy, gdy czytnik ekranu nie przekazuje informacji potrzebnej do kolejnego kroku. Użytkownik słyszy niejasną nazwę przycisku, nie wie, gdzie popełnił błąd albo nie dostaje potwierdzenia, że formularz został wysłany. Test manualny pozwala wyłapać te miejsca i opisać ich sens w konkretnej sytuacji, używając języka zrozumiałego dla zespołu.
Co mogę wnieść do współpracy?
Moje doświadczenie jest najmocniejsze tam, gdzie strona musi współpracować z czytnikiem ekranu. Sprawdzam realne użycie serwisu, dzięki czemu mogę opisać, co dzieje się z perspektywy użytkownika, który chce po prostu załatwić sprawę online. Podczas testowania szybko widzę, kiedy strona wspiera samodzielność użytkownika, a kiedy wymaga cierpliwości - na przykład gdy przycisk nie reaguje na wciśnięcie klawisza Enter, a użytkownik nie wie, dlaczego tak się dzieje.
Mogę też pomóc w komunikowaniu o dostępności. Firma, która rozumie ten obszar, lepiej radzi sobie z tworzeniem dostępnych stron i z eliminowaniem błędów w tym zakresie. Tutaj przydaje się moje doświadczenie copywriterskie. Będę pisać o dostępności w artykułach, postach na LinkedInie i Facebooku oraz w materiałach edukacyjnych, tłumacząc w ten sposób znaczenie barier prostym językiem i pokazując dostępność jako nieodłączną część jakości danego produktu.
Współpraca i wsparcie AI
Dostępność cyfrowa jest szerokim tematem. Jako osoba niewidoma skupiam się na barierach związanych z czytnikiem ekranu, strukturą strony i samodzielnym przechodzeniem przez proces, ale nie oceniam wszystkiego samodzielnie. Elementy związane z odbiorem wzrokowym, takie jak kontrast, kolor, czytelność grafiki, wygląd strony w powiększeniu, widoczność fokusu, wymagają innej perspektywy. Podobnie jest z multimediami. Jestem w stanie sprawdzić dostęp do nagrania i obsługę odtwarzacza czytnikiem ekranu, ale ocena napisów albo tłumaczenia na język migowy wymaga zupełnie innych kompetencji. To samo dotyczy kodowania. Uczę się języka technicznego i wiem, że w tym obszarze najlepiej działa współpraca - ja sprawdzam stronę manualnie, jako użytkowniczka korzystająca z czytnika ekranu, a inni członkowie zespołu mogą głębiej przeanalizować HTML, ARIA, implementację komponentu albo techniczne źródło błędu.
W mojej pracy wspieram się także sztuczną inteligencją. Nie traktuję jej jednak jako testera, który znajduje błędy za mnie. Wykorzystuję ją do porządkowania wiedzy, analizy kryteriów WCAG czy dopracowania opisów zgłoszeń. AI dobrze działa wtedy, gdy ma dobrą bazę wiedzy i człowieka, który potrafi taką bazę właściwie zaimplementować do modelu i jest w stanie ocenić jakość tego, co AI wygeneruje. Dlatego uważam, że sztuczna inteligencja powinna być trenowana przez osoby, które naprawdę wiedzą, do czego będą jej używać.
To podejście jest spójne z tym, jak testerzy.pl rozwijają własne narzędzia, o czym możecie przeczytać w artykule o nadchodzącym Asystencie AI - „Asystent AI już wkrótce na testerzy.pl”.
Podsumowanie
Moja współpraca z testerzy.pl będzie więc łączyć testowanie manualne dostępności, analizę funkcjonalną stron internetowych, opisywanie barier z perspektywy użytkownika czytnika ekranu i komunikowanie dostępności prostym językiem. To ważne, bo dobrze przygotowana strona pozwala ludziom działać samodzielnie.
